زمان انجام آبياري در اختيار هر تاک قرار گرفت. با توجه به شعاع خيس شدگي که بر اساس مشاهدات برابر 4/1 متر در نظر گرفته مي‌شود، ارتفاع آب آبياري براي حجم‌هاي مختلف 400، 800 و 1200 ليتر به ترتيب برابر 65، 130 و 195 ميلي‌متر محاسبه گرديد.

تيمارهاي آبياري

تيمارهاي آبياري شامل 5 سطح زمان آبياري تکميلي (T) و 4 سطح مقدار آبياري تکميلي (I) به شرح زير مي‌باشند؛ سطوح مختلف فاکتور I شامل تيمار I1 : بدون آبياري تکميلي (تيمار شاهد)، تيمار :I2 آبياري تکميلي با حجم 400 ليتر با توجه به مساحت گودال دور بوته، معادل 65 ميلي‌متر آب، تيمار I3 : آبياري تکميلي با حجم 800 ليتر با توجه به مساحت گودال دور بوته معادل 130 ميلي‌متر آب و تيمار I4 : آبياري تکميلي با حجم 1200 ليتر با توجه به مساحت گودال دور بوته، معادل 195 ميلي‌متر آب ميباشد.
تيمارهاي مختلف زمان آبياري (T) شامل تيمار T1 : آبياري در اوايل فروردين‌ماه زماني که گياه هنوز در خواب زمستاني است، تيمار T2 : آبياري در اواسط ارديبهشت‌ماه، تيمار T3 : آبياري در اوايل فروردين و اواسط ارديبهشت‌ماه، تيمار T4 : آبياري در اواسط خرداد‌ماه، و تيمار T5 : آبياري در اواسط تير‌ماه ميباشد.

شماي کلي زمين مورد نظر

شکل 1-3- شماي کلی زمين مورد پژوهش
معرفي پارامترهاي مورد اندازهگيري

مقدار آب خاک

براي اندازه‌گيري مقدار آب خاک، 28 لوله‌ي آلومينيومي به ارتفاع 100 سانتي‌متر و به فاصله تقريباً 40 سانتي‌متر از هر تاک، براي 28 تاک مختلف که به ‌طور تصادفي انتخاب شده بودند، نصب گرديد تا بتوان با استفاده از دستگاه نوترون‌متر مدل CPN 503 DR، مقدار آب خاک را در اعماق 30-0،60-30 و90-60 سانتي‌متري بعد از هر آبياري در سال اول و فقط دو بار در طول دورهي‌ رشد در سال دوم انجام پژوهش قرائت نمود. اين دوبار اندازه‌گيري در ابتدا و انتهاي فصل رشد انجام شد. قرائت انجام شده به وسيله نوترون‌متر توسط معادله (3-1) واسنجي شده و به مقدار آب خاک در هر لايه تبديل گرديد.
θ V = 17.805 CR + 2.58 (‏31)
که در آن θV :درصد رطوبت حجمي خاک، و:CR نسبت شمارش که عبارت است از نسبت قرائت انجام شده به قرائت استاندارد.
با استفاده از اعداد قرائت شده توسط نوترون‌متر، ميزان رطوبت در هر لايه محاسبه گرديد.

تبخير-تعرق واقعي گياه (ETa)

براي تعيين تبخير-تعرق واقعي گياه، از معادله بيلان رطوبتي در يک حجم کنترل شده از خاک استفاده مي‌نماييم، به اين صورت که تغييرات ذخيره رطوبتي خاک، تفاوت جريان ورودي و خروجي در حجم کنترل‌شده است.
در اين پژوهش، پارامترهاي معادله بيلان رطوبتي خاک به شرح زير مي‌باشند:
ETa= I + P – Dp ±∆S (‏32 )
که در آن ETa: تبخير-تعرق واقعي گياه در فاصله اندازه‌گيري آب خاک در مزرعه (mm)، I: مقدار آب آبياري (mm)، P: ارتفاع بارندگي (mm)، Dp: تلفات آب ناشي از نفوذ عمقي (mm) و S∆: تغييرات رطوبت خاک که عبارت است از اختلاف عمق معادل آب خاک در زمان‌هاي قبل و بعد از آبياري و يا بارندگي. کاهش رطوبت خاک با علامت مثبت و افزايش آن با عددي منفي در معادله بيلان وارد مي‌گردد.
ميزان آب آبياري براي تيمارهاي مختلف مشخص است. مقادير بارندگي نيز از آمار بارندگي روزانه ايستگاه هواشناسي دانشکده کشاورزي شيراز استخراج گرديد. با توجه به بافت خاک منطقه تحقيقاتي که از نوع لوم سنگريزه‌اي (Gravelly loam) مي‌باشد، مي‌توان اطمينان داشت که عمق ريشه‌ها زياد بوده و بنابراين از نفوذ عمقي صرف‌نظر مي‌گردد )گلستاني، 1390).
از تقسيم مقادير تبخير-تعرق واقعي محاسبه شده بر دوره زماني اندازه‌گيري رطوبت، شدت تبخير-تعرق واقعي بر حسب ميلي‌متر بر روز به دست مي‌آيد. مقادير تعرق گياه (T) از تفاضل اعداد تبخير-تعرق واقعي و تبخير از سطح خاک (که توسط ميکرولايسيمترها اندازه‌گيري شد، (E) ) و با به‌کارگيري معادله زير تعيين مي‌شود.
T=ETa–E ( ‏33)

تبخير از سطح خاک

تعیین تبخیر از سطح خاک توسط ميکرولايسيمترهاي پلي‌اتيلني به ضخامت 76 ميليمتر، قطر داخلي 7 سانتي‌متر و طول 30 سانتي‌متر و فقط در سال دوم پژوهش انجام گرديد. از آنجا که خاک اين منطقه سنگريزه‌اي ميباشد، براي جلوگيري از ريزش ديواره‌ي گودال‌ها در هنگام حمل ميکرولايسيمترها جهت وزن‌کردن، از لولههايي با قطر 9 سانتي‌متر استفاده و فضاي بين دو لوله با اسفنج پوشانده‌شده تا در تبخير از سطح خاک خطايي ايجاد نشود. به فاصله‌ي 3 روز و 10 روز از زمان آبياري يا بارندگي، ميکرولايسيمترها توزين شده و به محل اوليه خود بازگردانده شدند. اختلاف وزن ميکرولايسيمترها در دو اندازه‌‌گيري متوالي، ميزان تبخير از سطح خاک در آن بازه زماني را نشان مي‌دهد. مقادیر تبخیر از سطح خاک فقط در سال دوم انجام پژوهش اندازه‌‌گیری شد.

دماي پوشش سبز(Canopy Temperature)

براي اندازهگيري دماي پوشش سبز از وسيله‌اي به نام دما‌سنج مادون قرمز نوع KYORISU مدل 5500 با محدوده‌ي کاري 40- تا 500 درجه سانتي‌گراد استفاده شد. براي استفاده از اين دستگاه ابتدا بايستي آن را کاليبره کر
ده و ضريب حساسيت دستگاه براي برگ انگور تعيين گردد. براي اين‌کار ابتدا تشت پلاستيکي به رنگي شبيه به رنگ پوشش گياهي تهيه نموده و آن را از آب پر نموده و در کف تشت به اندازه‌اي که تمام سطح پوشانده‌شود، برگ‌ مو ریخته می‌شود به طوري که يک طرف برگ با آب در تماس باشد. سپس دماسنج جيوه‌اي را در آب قرار ‌داده‌ و پس از گذشت مدت زماني جهت به تعادل رسيدن دماي آب و برگ، هم‌زمان دماي هر دو دماسنج (جيوهاي و مادون قرمز) قرائت شده و با تغيير ضريب حساسيت دماسنج مادون قرمز و قرائت مجدد، سعي در نزديک ‌کردن دو دماي قرائت نموده، شد. اندازه‌گيري دماي برگ گياه با دما‌سنج مادون قرمز در طول دوره‌‌ي رشد انگور و هر ماه يکبار در ساعت 15-13 بعد‌از‌ظهر که ميزان تبخير-تعرق حداکثر است در کليه تيمارها انجام ‌شد. براي هر اندازه‌گيري از هر تيمار، 8 قرائت از چهار جهت جغرافيايي و 2 ارتفاع گياه انجام گرفته و ميانگين آن‌ها به عنوان دماي پوشش سبز در نظر گرفته‌شد. اين پارامتر، معياري از وضعيت آب در گياه مي‌باشد.

عملکرد گياه

ميزان محصول هر تاک انگور عسکري به صورت غوره در تير 91 و 92 جمع‌آوري شده و توزين گرديد. همچنين در هر تاک، تعداد خوشه‌ها نيز شمارش شد تا متوسط وزن هر خوشه قابل تعيين باشد. بنابراين متوسط وزن خوشه عبارت‌است از:
W ̅_bg= W_sp/N_b (3-4)
پارامترهاي اين معادله عبارتند از: W ̅_bg متوسط وزن هر خوشه در تاک (g)، W_sp وزن کل غوره در هر تاک (g) و N_b تعداد خوشه در تاک.

وزن خشک سر‌برگ‌ها (Dry matter)

در تمامي تيمار‌ها و در کليه تکرارها برگ‌ها و شاخه‌ها در آخر دوره‌ي‌ رشد، جمع‌آوري شده و با قرار‌دادن در آون در دماي 70 درجه سانتي‌گراد به مدت 24 ساعت، ميزان ماده خشک توليدي هر بوته وزن گرديده و بهعنوان ماده خشک سربرگها در نظر گرفته شد. همچنين 20% از وزن غوره بهعنوان ماده خشک در نظر گرفته شده و به وزن خشک سرشاخهها اضافه شده و بهعنوان وزن خشک کل مورد بررسي قرار گرفت. اهميت اندازه‌گيري وزن ماده خشک گياهي، براي برقراري توازن ميان رشد رويشي و زايشي و درنهايت توليد محصول مناسب‌تر و با کيفيت‌تر مي‌باشد.

تراکم طولي ريشه

بعد از آخرين قرائت ساير پارامترهاي پژوهش در 3 تکرار، از فاصله‌ي 50 سانتي‌متري از تنه‌ي گياه، و از تاک‌هاي آبياري شده به ميزان 1200 ليتر و تيمارهاي شاهد، توسط استوانه‌هاي فولادي از اعماق مختلف 30-0، 60-30 و90-60 سانتي‌متري خاک، نمونه‌برداري شده و نمونه‌هاي خاک در دماي C °16- نگه‌داري شدند. سپس آن‌ها در آب خيسانده و براي زدودن ذرات خاک، چندين بار شسته شدند. براي شست‌و‌شوي ريشه‌ها از خاک، از الک µm20 استفاده ‌کرده و اين مرحله چندين بار تکرار گشت تا جايي‌که ريشه‌اي در مخلوط آب و خاک باقي نماند. مخلوط ريشه‌ها و ترکيبات آلي در سيني پهن شده و توسط موچين و انبرک، ريشه‌ها از بقيه‌ي ترکيبات جدا‌ شده و سپس ريشه‌هاي تازه براي نگه‌داري طولاني، درون پتري ديشهاي حاوي محلول اسيد‌ استيک 10% در دمايC °16- گذاشته شد. براي‌ تشخيص ريشه‌هاي ‌زنده از ريشه‌هاي‌ مرده، ريشهها توسط محلول ايوان ‌بلو رنگ‌آميزي‌ گرديد. ريشه‌ها در يک الک پهن شده و زير ميکروسکوپ قرار داده شد. تعداد نقاط تلاقي ريشه را با خط افقي درون ميکروسکوپ يادداشت نموده و براي اطمينان از قرائت همه‌ي ريشه‌ي درون الک، آن ‌را 20 بار جابجا نموده و تمامي قرائت‌ها يادداشت شدند. مجموع اين قرائت‌ها، همان پارامتر N در معادله‌ي (3-5) است.
R = πNA/2H (‏35)
که در اين رابطه R: کل طول ريشه (cm)، N: تعداد محل تلاقي ريشه‌ها، A: مساحت ظرف که ريشه درآن به صورت تصادفي قرار گرفته‌ است (cm2)، H: طول خط افقي موجود در صفحه‌ي ميکروسکوپ (cm).
پس از تعيين کل طول ريشه از معادله‌ي (3-5)، مطابق با معادله‌ي (3-6) آن را بر واحد حجم خاک نمونهبرداري تقسيم نموده تا تراکم طولي ريشه محاسبه گردد.
Root Length Density = (Root Length (cm))/(Soil Volume (〖cm〗^3)) (‏36)
بنابراين تراکم طولي ريشه به روش نيومن (1966) تعيين شده‌ است.
در‌ پايان کار نيز ريشه‌ها را به مدت 24 ساعت در آون و در دماي C °70 گذاشته تا خشک شدند و سپس وزن ريشه‌ها توسط يک ترازوي دقيق اندازه‌گيري شد.

اندازهگيري چگالي وزني ريشه

از آنجا که حجم نمونه‌برداری در تمام نمونههاي خاک يکسان است، ميتوان بهجاي وزن ريشه از چگالي وزني ريشه استفاده نمود. چگالي وزني ريشه42، عبارت است از نسبت وزن خشک ريشه به حجم خاکي که ريشه از آن جمعآوري شده است و رابطه آن به شکل زير ميباشد:
RWD=mr/Vt (3-7)
که در آن، RWD: وزن خشک ريشه در واحد حجم خاک (g/cm3)، mr : وزن خشک ريشه (g)، و Vt: حجم خاک حاوي ريشه (cm3) است.

محاسبات آماري

براي انجام محاسبات از نرمافزارهاي SAS و Excel استفاده شد. براي تجزيه واريانس دادهها و انجام محاسبات آماري از آزمون دانکن در SAS و آزمون One-way ANOVA در Excel استفاده شد. کليه نمودارها با استفاده از نرمافزار Excel رسم گر
ديد.

فصل چهارم

نتایج و بحث

مقدار آب موجود در نيمرخ 90 سانتي‌متري خاک

اندازه‌گيري‌ رطوبت حجمي براي تعيين نيمرخ رطوبتي خاک در لايه‌هاي مختلف خاک در عمق 90-0 سانتي‌متري براي تمامي تيمارهاي داراي لوله‌ي آلومينيومي در سال زراعي 91-90 از تاريخ 9/1/91 تا 8/6/91 و در سال زراعي 92-91 در تاريخ‌هاي 25/12/91 و 5/5/1392 انجام شده ‌است. مقادير محاسبه شده رطوبت حجمي در جداول 1-4 تا 16-4 آمده ‌است. نمودار رطوبتي نيمرخ خاک در زمان‌هاي مختلف در هر دو سال انجام پژوهش در شکلهاي 1-4 تا 16-4 رسم شده‌است. آنچه که مسلم است و از مقايسه تيمار شاهد و ساير تيمارهاي تحت آبياري نيز دريافت مي‌شود آن است که انجام آبياري

دسته بندی : پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید