انواع پروتئینها | تغذیه سالم

 

پروتئین ، یه نوع ماده زیستی می-باشه که از زیر واحدهایی به نام اسید آمینه تشکیل یافته و دارای تقسیم بندیهای مختلفی می-باشه که هر کدوم از این تقسیم بندیها ، تلاش دارن پروتئینها رو از یه جهت خاص بررسی کنن.پروتئینها از مولکولهای اساسی سلولها هستن که بیشتر از نصف وزن خشک اونا رو می-سازند.

شکلای جور واجور پروتئینها

در ساختار همه اندامکها و اجزای فعال سلولها یافت می-شن و در ساخت و کار اونا نقش بنیادی دارن. بخش مهمی از ساختار غشای سلول و اندامکها ، اسکلت سلولی ، اتصالهای سلولی از پروتئینهای ساختاری (ساختمانی) متنوعی تشکیل شده. پروتئینهای آنزیمی وسیله کار سلول سلولند و در انجام واکنشهای بیوشیمیایی سلولها به عنوان کاتالیزور ضرورت دارن. بعضی پروتئینها عمل دفاعی دارن (پادتنها) و بعضی در اعمال مهم زیستی دیگری نقش دارن.

مثلا ، هموگلوبین و هموسیانین انتقال گازهای تنفسی رو انجام می-بدن و یا سیتوکرومها انتقال الکترونها و پدیده-هایی از اکسایش و کاهش رو عهده-دار هستن. بعضی هورمونها ، ساختار پروتئینی دارن مثل انسولین و خیلی از مولکولهایی که به عنوان نشونه در ایجاد ارتباطهای درون سلولی و بین سلولی عمل می-کنن، ساختار پروتئینی دارن. پروتئینها مواد اصلی لازم واسه رشد و بازسازی سلولها هستن و در موارد ضرورت واسه تامین انرژی لازم سلولها هم مصرف می-شن.

تقسیم بندی پروتئینها از نظر عمل

آنزیمها پروتئینهایی هستن که یک یا چند محل خاص به نام جایگاههای فعال دارن. ماده زمینه-ای یا همون سوبسترا ، به این جایگاهها وصل می-شن در نتیجه ، سوبسترا از نظر شیمیایی تغییر پیدا کرده و به یک یا چند محصول تبدیل می-شه. آنزیمها عکس العمل رو تا رسیدن به حالت تعادل ، تسریع می-کنن. آنزیمها اونقدر موثراند که ممکنه یه عکس العمل رو ۱۰۸ تا ۱۰۱۱ بار سریع-تر ، از حالت غیر کاتالیزوری به انجام برسانند. آنزیمها تا حد زیادی واسه سوبسترای خود اختصاصی هستن و بیشتر مولکولهایی که نزدیک بهم هستن یا فرق کمی دارن نمی-پذیرن.

ساختمانی

پروتئینها در قسمتهای مختلفی از سلول مثل غشای سیتوپلاسمی ، دیواره سلولی ، غشای اندامکها ، در ساختمون تاژک و مژک ، و در ساختمون پروتئینهای مربوط به اسکلت سلولی مثل میوزین ، اکتین ، کلاژن ، ریزرشته-ها و … شرکت دارن. بطوری که اگه ساختمون یه پروتئین خاص از این رو به اونو بشه مثلا کلاژن ، باعث تغییر شکل سلولهای ماهیچه-ای می-شه و همین مقدمه-ای واسه بیماریهای ماهیچه-ای هستش.

پروتئینهای منتقل کننده یا حامل

هر پروتئین منتقل کننده ، طوری ساخته شده که حمل و نقل گروه بخصوصی از مولکولها مثل یونها ، قندها و اسیدهای آمینه رو رو دوش داره. مثلا ، در بعضی باکتریها در بعضی پروتئینهای غشایی اونا ، جهش ژنی بوجود اومده و در نتیجه ، انتقال گلوکز صورت نمی-گیرد. در آدم هم بیماریهای خاص در این رابطه دیده شده مثلا بیماریهای ارثی که حمل و نقل موارد بخصوصی رو در کلیه و یا روده-ها یا هر دو دچار مشکل می-سازند. این پروتئینهای منتقل کننده ، مانند آنزیمهای وصل شده به غشا و مثل پدیده اتصال آنزیم به سوبسترا عمل می-کنن بطوری که هر پروتئین منتقل کننده دارای یک یا چند نقطه اتصال اختصاصیه.

هورمونی

هورمونهای مترشحه از هیپوفیز ، پانکراس ، پاراتیروئید از نوع پروتئین می-باشن. این هورمونها از نظر فعالیت فیزیولوژیک و ساختمون شیمیایی باهم فرق دارن. هورمونهای پروتئینی در مقایسه با غیر پروتئینها ، وزن زیادتری دارن. ساختمون این نوع هورمونها ، از نانوپپتید گرفته تا کمپلکس گلیکوپروتئینی فرق می-کنه. از آنجمله می-توان به هورمونهای پانکراس مثل انسولین ، گلوکاگون ، سوماتواستاتین و یا هورمونهای هیپوفیزی مثل هورمون رشد و پرولاکتین اشاره کرد.

تقسیم بندی پروتئینها از دید ساختمون اونا

ساختمون اول

که عبارتست از تسلسل اسیدهای آمینه و ایجاد پیوندهای آمیدی و دی-سولفیدی. پس در ساختمون اول ، فقط پیوند کوووالان هست.

ساختمون دوم

این ساختمون به فضای قرار گرفتن واحدهای اسید آمینه که در کنار هم که به صورت خطی چیده شده-ان، اشاره داره. بعضی از این چیده شدنها حالت منظم و پریودیک دارن مثل هلیکس α و صفحه چین-دار β .

ساختمون سوم

به ارتباطات باقیمونده-های اسید آمینه-هایی که از هم دورند گفته می-شه. بطوری که ایجاد ساختمون سه بعدی رو می-کنه که پایدارترین ، ساختمون پروتئینها می-باشه.

ساختمون چهارم

پروتئینهایی که از چند زنجیره پلی پپتیدی تشکیل شده-ان علاوه بر ساختمانهای فوق ، دارای ارگانیزاسیون دیگری هم می-باشن. هر زنجیره پلی پپتیدی در پروتئین یه واحد (subunit) نامیده می-شه. ساختمون چهارم ، به چگونگی چیده شدن این واحدها در کنار هم گفته می-شه. هر زیر واحد از زیر واحد دیگه ممکنه فرق داشته باشه مثلا در ایمنوگلوبین G (مولکول آنتی بادی اصلی در پلاسما) شامل دو زنجیره L (سبک) و دو زنجیر H (سنگین) می-باشه.

تقسیم بندی پروتئینها از دید ترکیب ساختمانی اونا

پروتئینهای ساده

پروتئینهایی هستن که از هیدرولیز اونا فقط اسیدهای آمینه بدست می-آید و خود به دو دسته یعنی پروتئینهای کروی و رشته-ای تقسیم می-شن.

پروتئینهای کروی

اونایی هستن که مولکول اونا دارای شکل کروی یا بیضی بوده و در آب و محلولهای نمکی رقیق محلول-ان و مهمترین اونا عبارتند از: آلبومین ، گلوبولینها ، هیستونها ، پروتامینها. آلبومین در سلولهای جور واجور هست و به آلبومین داخل خون ، آلبومین سرم می گن که مقدارش نسبت به پروتئینهای دیگه سرم ، بیشتره. از نقشه های این پروتئین تنظیم فشار اسمزی خون و نقل و انتقال مولکولهای کوچیک مقل اسیدهای چرب و بعضی از هورمونها می-باشه. این پروتئین بوسیله سلولهای کبدی ساخته می-شه.

در خون آدم چند نوع گلوبین هست که اونا رو به صورت گلوبینهای α و β و δ تقسیم می-کنن. که هر کدوم وظیفه خاصی داره مثلا نوع β ، حمل یونهای فلزی مثل Fe رو انجام می-بدن. هیستونها ، در هسته سلول یافت می-شن و به ۵ نوع تقسیم می-شن. که در بین گونه-ها ، برابر می-باشه. این پروتئین به خاطر این که اسید آمینه بازی زیادی داره دارای خاصیت بازی می-باشه. پروتامینها هم مثل هیستون در هسته و در اجتماع با اسیدهای نوکلئیک یافت می-شه و مثل هیستونها ، بازی هستن.

پروتئینهای رشته-ای

پروتئینهایی هستن که از مولکولهای خیلی طویل رشته مانند ساخته شده-ان و می-توان اونا رو به دو دسته تقسیم کرد. دسته اول که در محلولهای نمکی غلیظ محلول-ان و دسته دوم که به طور کامل غیر محلول بوده و به اونا اسکلرو پروتئین می گن. در مورد پروتئینهای محلول دو مثال کلی ، فیبرینوژن (از اجتماع این در خون ، فیبرین بوجود می-آید و همین موجب بستن خون می-شه) و میوزین و اکتین (پروتئینهای انقباضی) رو نام می-برند.

در مورد پروتئینهای غیر محلول به کلاژن ، کراتین و فیبروئین اشاره می-کنن. کلاژن در بدن جانوران فراوون بوده و در پوست ، غضروف و قرنیه چشم به مقدار زیاد یافت می-شه کراتین هم در مو ، ناخن و چشم یافت می-شه در رشته-های خیلی طویلی رو ایجاد می-کنه. فیبروئین ، پروتئین رشته ابریشمه و مقاومت مکانیکی اون خیلی زیاده.

پروتئینهای ترکیبی

این نوع پروتئینها ، علاوه بر زنجیر پلی پپتیدی یه قسمت غیر پروتئینی به نام ریشه پروستتیک دارن و فعالیت زیستی اونا بیشتر مربوط به این ریشه اضافیه این دسته از پروتئینها عبارتند از:

کرموپروتئینها: رنگی می-باشن و شامل پروتئینهای مهمی مثل سیتوکرومها ، کاتالاز ، پراکسیداز و هموگلوبین و میوگلوبین (پروتئین منتقل کننده O2 و HCO2- در خون و در ماهیچه) می-باشن.

لیپوپروتئینها: پروتئینها با لیپیدها پیوند شده مولکولهای درشتی با وزن مولکولی خیلی بالا رو ایجاد می-کنن. مهمترین یه تیکه از سلول که دارای لیپوپروتئینه غشای سلول و غشای اندامکهای اون می-باشه.

گلیکوپروتئینها: بیشتر پروتئینها حتی بعضی از پروتئینهایی که جزء پروتئینهای ساده طبقه بندی کردیم، در ساختمون خود شامل یک یا چند مولکول قندی می-باشن که با پیوندهای کووالان با اونا ترکیب شده-ان. مثل آلبومین تخم مرغ و گاماگلوبینها. این قند ممکنه گلوکز ، گالاکتوز ، مانوز و یا ترکیبات دیگه قندی باشه.

فسفوپروتئینها: این پروتئینها در مولکول خود دارای ریشه-های اسید فسفریک هستن. یه نمونه از کازئین شیر می-باشه که واقعا یه فسفوگلیکوپروتئین می-باشه و یا فسفوپروتئین زرده تخم مرغ ، که مخصوصا بوسیله کبد پرندگان سنتز می-شه و دارای مقدار زیادی فسفره

منبع :

جمع آوری به وسیله بخش تغذیه سالم زندگی سالم سایت آکا

Be the first to comment

Leave a Reply

ایمیل شما نمایش داده نخواهد شد


*